آخر المقالات

لس درهمه (مهر شرعي) په څه معنا ؟ (لیکوال: مفتي عبدالوارث مسترشد) مهر هغه مالي حق دی چې د نکاح په سبب ښځې ته ورکول کیږي. اسلام مهر د ښځې حق ګرځولی دی او خاوند یې په ادا کولو مکلف ګرځولی دی، چې په پوره خوښۍ او رضایت یې ورکړي. الله تعالی فرمايي: «وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً» ښځو ته د هغوئ مهرونه په خوشحالۍ او رضایت سره ورکړئ. په نکاح کې د مهر حکمت: د مهر حکمتونه شاه ولي الله رحمه الله په حجة الله البالغه کې دوه بیانه کړي دي: ۱. په مهر سره نکاح دوامداره کیږي. د نکاح هدف هغه وخت پوره کیږي، کله چې خاوند او ښځه هر یو خپل ځان د دایمي ملګرتیا او یو بل سره د مرستې کولو عادت وګرځوي. ښځه د نکاح له تړلو وروسته د ګډ ژوند په نظام کې د خاوند تر سرپرستۍ او مسؤولیت لاندې راځي، خو خاوند د طلاق اختیار هم لري. داسې نظام جوړول چې خاوند په هیڅ حالت کې د نکاح د ختمولو اختیار ونه لري، مناسب نه دی؛ ځکه د سختو او نه حل کېدونکو حالاتو لپاره د طلاق دروازه په شریعت کې پرانیستې ده. نو د دې لپاره چې نارینه د دایمي نکاح لپاره لېواله شي، پر هغه مهر واجب سو، کله چې د طلاق اراده وکړي، مالي زیان یې په سترګو کې وي، او په سختو حالاتو کې طلاق ورکړي. نو مهر د نکاح د پایښت او دوام یوه وسیله ده. ٢ د مهر په وسیله د نکاح ارزښت ښکاره کیږي: د نکاح اهمیت او ارزښت هغه وخت ښکاره کیږي چې کله مال ورکړل سي؛ ځکه په خلکو کې چې د مال حرص څومره دی د بل شي حرص دومره نسته؛ نو د مال په ورکولو سره نکاح ارزښت پیدا کوي. د مهر په وسیله د ښځې د کورنۍ زړونه هم ډاډه او خوشحاله کېږي؛ ځکه د خپلې لور یا خور لپاره د مناسب مهر ورکول د هغې د درناوي او د راتلونکي ژوند د مسؤولیت څرګندونه کوي. مهر باید څومره وټاکل سي؟ مهر رواج او عرف ته په کتو دومره وټاکل سي، چې ادا کول یې اسان وي ، نه دومره زیات چې پر خاوند باندې بار وي او ادا کول ورته ستونزمن وي، او نه دومره لږ چې د مهر کوم مقصد دی هغه فوت شي. په حدیثونو کې د مهر د اسانه کولو ترغیب راغلی دی؛ خو هغه په دې معنا نه دی چې لس درهمه وټاکئ. ډېري دينداري کورنی په دغه باره کې زياتي تېروځي او دا فکر کوي چي د شريعت منشا او غوښتنه دا ده چې لس درهمه مهر و ټاکل سي. د دوئ تېروتنه د «مهر شرعي» د اصطلاح په ناسم فهم کې ده؛ دوئ د دې اصطلاح له استعمال څخه داسې اخلي چې ګواکې شریعت د مهر لپاره همدا اندازه ټاکلې ده او د همدې اندازې ټاکل یې مطلوب ګرځولي دي، حال دا چې د اصطلاح مقصد یوازې د مهر کمه اندازه بیانول دي، نه دا چې د هرې نکاح لپاره دې همدا اندازه وټاکل شي قرآن وایي: «وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً» سورة النساء ـ ۴ ژباړه: ښځو ته د هغوی مهرونه ورکړئ په خوښۍ. د پورته آیت څخه یوه خبره دا هم معلومیږي چې مهر باید لږ نه وي، ځکه چې په کم مهر کې د خوښۍ خبره نه مطرح کیږي. رسول الله صلی الله علیه وسلم د خپلو مېرمنو لپاره مناسب مهر ټاکلی و. په روایاتو کي د ١٢.٥ اوقیو یادونه سوې ده. یوه اوقیه ۴۰ درهمه کیږي، چې ټول ۵۰۰ درهمه کیږي د موجوده وزن په اعتبار ۱۵۳۰ ګرامه سپین زر کیږي. په ځینو روایتو کې د حضرت خدیجې رضي الله عنها د مهر په اړه د شلو اوښانو یادونه هم شوې ده. لنډه دا چې مناسب او د سنت له روح سره برابر مهر هغه دی چې د دواړو لورو په خوښه وټاکل شي، د خاوند له وسې سره مناسب وي او ښځه وکولای شي خپلې مهمې اړتیاوې پرې پوره کړي. نو لس درهمه مهر ټاکل د سنت په معنا نه دی، او شریعت د همدې اندازې ټاکلو ته ځانګړی ترغیب نه دی ورکړی؛ بلکې لس درهمه یوازې د مهر هغه لږه اندازه ده چي له هغه څخه کم مهر نه ټاکل کېږي. له همدې امله، دا باید داسې ونه ګڼل شي چې د هرې نکاح لپاره د شریعت مطلوب او مسنون مهر همدا لس درهمه دي. که سنت وای نبي (صلی الله علیه وسلم) به ټاکلی وای .

موضوع: د ژوند قبله څه ده؟ که څوک پوښتنه وکړي چي په لمانځه کې قبله کومه ده؟ موږ به سمدستي وایو بیت الله . که څوک همدا پوښتنه داسي وکړي چي: د ژوند قبله کومه ده؟ کېدای سي چي ډېر کسان لږ شېبه فکر کولو ته اړ سي او ووايي! پوښتنه مو بیا تکرار کړئ نه سوم پوه. د دې لامل دادی چي موږ د لمانځه پر مهال خپل مخ سمولو ته پاملرنه کوو، خو د ژوند لوری نه سموو او په دې اړه فکر نه کوو. په لمانځه کې د قبلې پر لوري د مخ اړول ډېر اسانه دی، ښي او چپ لوري ته حرکت کوو. خو د ژوند د تصور موخي سم لوري ته برابرول تر دې ستونزمن وي، چي عموماً ډېر مهم دی. موږ د قبلې مفهوم یوازي دومره فهمولی دی، چي د لمانځه پر مهال باید خپل مخ يوې ټاکلې خواته واړوو، خو حقیقت دادی چي د قبلې په مفهوم کې دا هم راځي چي د خپل ژوند لوری هم سم کړو، خپل زړه، فکر، پرېکړې او هڅې د يوه ذات پر لور واړوو او هغه ذات د خپل ژوند مرکز وګرځوو. الله تعالی خپل رسول (صلی الله علیه وسلم) ته فرمایلي دي: [ قُل انَّنِي هَدَانِي رَبِّي اِلَی صِرَطٍ مُستَقِیمٍ دِیناً قِیَماً مِّلَّةَ اِبرَاهِیمَ حَنِیفاً وَ مَا کَانَ مِنَ المُشرِکِینَ ] سورة الأنعام ـ ۱۶۱ ـ ژباړه: ووايه! بېشکه زما رب زه پر سمه لار روان کړی يم، برابر دين د ابراهيم (علیه السلام) دين، هغه په پوره توګه د حق په لور وو، او له مشرکانو څخه نه وو. په دې آیت کې حضرت ابراهيم (علیه السلام) حنیف ښودل سوی دی، يعني هغه څوک چي د ټولو باطلو لورو څخه يې مخ اړوی او یوازي د حق لوري ته متوجه وي، هغه د مشرکانو په څېر د څو معبودانو عبادت نه کاوه، د هغه عبادت، قرباني، ژوند او مرګ بېلي بېلي قبلې نه درلودې، بلکي په بشپړه توګه یې خپل ځان یوه ذات ته سپارلی وو او هغه یې خپله قبله ګرځولې وه. په ورپسې آیت کې الله تعالی خپل رسول (صلی الله علیه وسلم) ته او د هغه په واسطه موږ ته دا درس راکوي: [قُلْ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ](سورة الأنعام ـ ۱۶۲) ژباړه: ووايه بېشکه زما لمونځ، زما عبادت، زما ژوند او مرګ ټول د الله لپاره دي، هغه چي د ټولي نړۍ رب دی (سورة الأنعام ـ ۱۶۲) دا آیت په ښکاره راته ښيي چې د الله رضا يوازې په لمانځه کې خپله قبله ګرځول ضروري نه ده، بلکي د ژوند په هر اړخ کې باید قبله يوه وي. لکه څنګه چې په لمانځه کې د بدن قبله يوه ده، د زړه قبله هم باید يوه وي. لکه انسان چې په یوه وخت کې خپل بدن دوو طرفونو ته نه شي اړولای، دغه رنګه زړه هم په یوه وخت کې دوو بېلا بېلو مرکزونو ته نه شي متوجه کېدلای. الله تعالی فرمايي: [مَّا جَعَلَ اللَّهُ لِرَجُلٍ مِّن قَلْبَيْنِ فِي جَوْفِهِ] الله تعالی د انسان په زړه کې (سینه کې) دوه زړونه نه دي ايښي؛ دا کېدای نه شي چې زړه دې د الله سره هم وي او بله قبله دې هم ولري. زموږ ستونزه داده چې د لمانځه او ژوند قبله مو بېله ده؛ ځکه نو زموږ ژبه «الله اکبر» وايي، خو په عملي بڼه په زړه کې د بل چا لوی والي ځای نیولی دی. تندی په سجده کې کښته کوو، خو د خواهشاتو بتان مو په غرور ولاړ وي. د نېکانو د لارې د هدايت غوښتنه کوو، خو په عمل کې د هغو کسانو پر لار روان یوو چي د الله په غضب کې غوټه دي. [ إِيَّاكَ نَعْبُدُ] وايو؛ خو په عمل کې لاهم د نفس او شيطان بندګي کوو. [ إِيَّاكَ نَسْتَعِينُ] وايو؛ خو د اړتياوو لپاره د مخلوق دروازې ټکوو. [سُبْحَانَ رَبِّيَ الْأَعْلَى] وايوو، خو بيا د کوم انسان په اړه فکر کوو چي تر ټولو لوی دی، او خپل سر ورته ټيټووـ په عبادت کې سر کښته کوو، خو ژوندمو له تکبر څخه ډک دی. خلاصه دا؛ چي زموږ د لمانځه قبله بيت الله، خو په ژوند، اخلاقو، راکړه ورکړه، کاروبار کې قبله د نفس غوښتنې او شخصي ګټې دي. دا وجه ده چي د لمانځه سره سره مو اندېښنې نه ختمېږي ، سکون نه راته پيدا کېږي، دعاوې مو د قبلېدو پر خوا نه ځي، برکتونه له منځه تللي دي، د پرمختګ لارې راڅخه ورکي دي؛ ځکه د لمانځه او ژوند قبله مو يوه نه ده. نوله دې وروسته چي هر ځل د لمانځه لپاره ودرېږئ له خپل ځان څخه یوه ساده پوښتنه وکړئ: آيا زما د لمانځه قبله او د ژوند قبله يوه ده؟ که جواب په هو وي نو مبارک مو شه، او که جواب نه وي نو د اصلاح پيل له نن څخه وکړئ ـ د کومو کسانو چي قبله يوه وي او په ژوند کې هغه ته متوجه وي، د هغو ژوند د سکون څخه ډک، خوشحاله او بريالی وي. د حضرت ابراهيم (علیه السلام) د ژوند قبلې ته وګورئ ـ [ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ حَنِيفًا ۖ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ] (سورة الأنعام ـ ۷۹) ژباړه: ما خپل مخ په بشپړه توګه هغه ذات ته اړولی دی چې اسمانونه او ځمکه يې پیدا کړي دي؛ زه په پوره توګه د يوه دين لاروی يم او د مشرکانو څخه نه يم .

ریا یو پټ شرک دی؛ ځکه نو د هغې د پټوالي له امله ډېر خلک پرې نه پوهېږي. د ریا معنا دا ده چې یو انسان د خپلو نېکو اعمالو، زهد، تقوا او علم په وسیله غواړي د خلکو په زړونو کې خپل مقام او عزت پیدا کړي، یا د خلکو له خوا ستاینه، درناوی او مقبولیت ترلاسه کول یې موخه وي.کله چې د مقام او نوم غوښتنې دا حالت پر انسان غالب شي، نو خبره تر دې ځایه رسېږي چې انسان آن د پاکۍ، پرهېزګارۍ او عبادت له لارې هم د عزت او شهرت غوښتونکی شي. که ډېر خلک خپل اعمال د انصاف او عدل په تله وڅېړي، نو ورته به څرګنده شي چې د دوی د علم او عبادت ډېر کارونه د الله تعالی لپاره نه، بلکې د خلکو د ښودلو او ریا لپاره وي.د داسې ریا نښه دا ده چې یو څوک کله کوم عبادت یا نېک کار وکړي، بیا خلکو ته وایي: وګورئ، ما داسې کار وکړ. کله چې خلک یې خبرې واوري او ستاینه یې وکړي، نو خوشحاله شي؛ خو که خلک یې خبره له پامه وغورځوي او د هغه د عمل پروا ونه کړي، نو پرې درنه تمامه شي.که خلک د هغه په حق کې لږه بې‌پامي وکړي، د هغه عزت او مقام ته پاملرنه ونه کړي، په معاملاتو کې ورسره نرم چلند ونه کړي، د راتګ پر مهال ورته ونه درېږي ، او په مجلسونو کې یې لوړه مرتبه ونه مني، نو هغه په زړه کې سخت خپګان او غوسه احساسوي. او که بیا داسې خپګان احساس نه کړي، نو ورته ډېره د حیرانتیا خبره ښکاري او وايي: ««کاشکې ما دا عبادت په پټه، پټه نه وای کړی، چې نن د دې تعجب سره مخ کېدلو ته اړتیا نه وای» ځکه که هغه عبادت په ښکاره کړی وای، خلکو به په خپلو سترګو لیدلی وای او عزت به یې ورکاوه، او هغه څه به یې ترلاسه کړي وای چې غوښتل یې.نو په حقیقت کې هغه د خپلو عبادتونو وروستی هدف او مقصد خلک ګرځولي وي، او له هغوی څخه د خپلو اعمالو بدله غواړي. دا کار اخلاص له منځه وړي؛ ځکه انسان د الله تعالی پر ځای له نورو څخه د خپلو اعمالو د اجر او بدلې تمه کوي.همدا هغه ډول ریا ده چې په حدیث شریف کې ورته اشاره سوې ده. رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي:«اَلشِّرْکُ أَخْفٰی مِنْ دَبِیْبِ النَّمْلِ»یعنې:شرک د شپې په تیاره کې د روان مېږي له قدمونو څخه هم ډېر پټ او ناپېژندل کېدونکی دی.

حدیث شریف

حدیث شریف